Yetişkinlerde Diyet Kalitesi ve Uyku Kalitesi Arasındaki İlişkinin Beden Kütle İndeksine Göre Değerlendirilmesi

Bölüm 1

Araştırmanın teorik altyapısı ve hipotezleri

Araştırma, modern toplumların en büyük iki problemi olan kronik uyku düzensizliği (sirkadiyen ritim bozukluğu) ile kötü beslenme arasındaki iki yönlü (bidirectional) ilişkiyi temel alır.

Bölüm 2

Metodoloji ve kullanılan ölçekler

Katılımcılardan objektif ve subjektif veriler toplamak amacıyla uluslararası literatürde altın standart kabul edilen klinik ölçekler ve anketler kullanılmıştır.

A Beslenme ve diyet kalitesinin ölçümü

B Uyku kalitesinin ölçümü

Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi (PUKİ / PSQI), son 1 aydaki uyku alışkanlıklarını değerlendiren 19 maddelik bir testtir. Tezde şu 7 alt bileşen tek tek analiz edilmiştir:

1. Öznel uyku kalitesi Bireyin kendi uykusunu nasıl tanımladığı
2. Uyku latansı Yatağa girdikten sonra uykuya dalma süresi
3. Uyku süresi Net uyunan toplam saat
4. Alışılmış uyku etkinliği Yatakta geçen süre ile uyunan süre arasındaki oran
5. Uyku bozukluğu Gece uyanma, horlama, nefes darlığı, sıcaklama vb.
6. Uyku ilacı kullanımı
7. Gündüz işlev bozukluğu Gün içinde konsantrasyon kaybı veya uyuklama hali

C Antropometrik ölçümler

Katılımcıların boy uzunluğu (cm) ve vücut ağırlığı (kg) saptanarak Dünya Sağlık Örgütü (WHO) kriterlerine göre BKİ değerleri (kg/m²) hesaplanmıştır.

Bölüm 3

Kullanılan istatistiksel analiz yöntemleri

Toplanan verilerin bilimsel geçerliliğini kanıtlamak adına gelişmiş istatistik programları (SPSS) kullanılarak şu analizler yürütülmüştür.

Tanımlayıcı istatistikler

Demografik özellikler ve ölçek skorları ortalama ± standart sapma ve frekans (n, %) olarak sunulmuştur.

Grup karşılaştırmaları (BKİ kırılımı)

Normal kilolu, kilolu ve obez grupların diyet ve uyku skorları arasındaki farkları görmek için, verilerin normal dağılımına göre Bağımsız Örneklem t-Testi, One-Way ANOVA (Tek Yönlü Varyans Analizi) ve gruplar arası farkın kaynağını bulmak için Post-Hoc (Bonferroni/Tukey) testleri uygulanmıştır.

Korelasyon analizleri

Diyet kalitesi (MEDAS/HEI puanları) ile uyku kalitesi (PUKİ toplam puanı) arasındaki doğrusal ilişkinin yönünü ve gücünü saptamak için Pearson veya Spearman korelasyon katsayıları hesaplanmıştır.

Regresyon analizleri

Yaş, cinsiyet gibi karıştırıcı (confounding) faktörler kontrol altına alınarak, kötü diyet kalitesinin uyku bozukluklarını ne derece tahmin ettiğini belirlemek amacıyla Çoklu Doğrusal Regresyon (Multiple Linear Regression) veya Lojistik Regresyon modelleri kurulmuştur. p < 0,05 değeri istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir.

Bölüm 4

Tezden çıkan akademik sonuçlar

1. Obezite ve kötü uyku ilişkisi

   BKİ değeri arttıkça (özellikle obez grupta) toplam PUKİ puanlarının anlamlı derecede yüksek çıktığı; bu bireylerde uyku latansının uzadığı (uykuya dalma süresinin arttığı) ve uyku bölünmelerinin daha sık yaşandığı kanıtlanmıştır.

2. Akdeniz diyetinin koruyuculuğu

   Akdeniz Diyeti Uyum Skoru (MEDAS) yüksek olan bireylerin daha derin ve kaliteli uyku uyudukları, gündüz işlev bozukluklarının daha az olduğu görülmüştür. Zeytinyağı, lif, antioksidan ve omega-3'ten zengin beslenmenin uyku düzenleyici hormon yapımını (melatonin) desteklediği sonucuna varılmıştır.

3. Klinik öneri

   Diyetisyenlerin ağırlık yönetimi (zayıflama) süreçlerinde sadece kalori kısıtlamasına odaklanmaması, başarı oranını artırmak için mutlaka danışanın uyku hijyenini de düzeltmesi ve bütüncül yaklaşması gerektiği, tezin ana çıktısını oluşturmaktadır.